Supreme Court JPC Meeting: ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ એટલે કે લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવાના પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરી રહેલી સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC)ની 6 ઓક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં યોજાનારી પ્રસ્તાવિત મુલાકાત રદ થઈ ગઈ છે. કાર્યક્રમમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને સુપ્રીમ કોર્ટના અન્ય જજ સાથે ‘અનૌપચારિક ચર્ચા’નો ઉલ્લેખ હતો. બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી જણાવાયું કે પ્રસ્તાવિત બંધારણીય સુધારો ભવિષ્યમાં ન્યાયિક સમીક્ષાનો વિષય બની શકે છે, તેથી આવી ચર્ચા કરવી યોગ્ય કે ઇચ્છનીય નથી.
JPCના કાર્યક્રમમાં ‘અનૌપચારિક ચર્ચા’નો ઉલ્લેખ
39 સભ્યોની JPC ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ સાથે જોડાયેલા બે વિધેયકોની તપાસ કરી રહી છે. 6 ઓક્ટોબરના કાર્યક્રમને શરૂઆતમાં ‘Local Study Visit’ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને તેમાં CJI તથા સુપ્રીમ કોર્ટના અન્ય જજ સાથે એકસાથે ચૂંટણીના મુદ્દે અનૌપચારિક ચર્ચાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, લોકસભા સચિવાલયે સભ્યોને મુલાકાત રદ થવાની જાણ કરી હતી અને શરૂઆતના સંદેશમાં તેનું કારણ જણાવાયું નહોતું. સમિતિના અધ્યક્ષ અને BJP સાંસદ પી.પી. ચૌધરીએ કહ્યું કે મુલાકાતનો હેતુ વિધેયક પર ચર્ચા કરવાનો નહોતો, પરંતુ સભ્યોને સુપ્રીમ કોર્ટ, તેની કામગીરી અને લાઇબ્રેરીથી પરિચિત કરાવવાનો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે કેમ સ્વીકારી નહીં દરખાસ્ત?
સુપ્રીમ કોર્ટના સેક્રેટરી જનરલની કચેરી તરફથી સમિતિને જણાવવામાં આવ્યું કે પ્રસ્તાવિત બંધારણીય સુધારો આગળ જઈને સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ ન્યાયિક સમીક્ષાનો વિષય બની શકે છે. તેથી વહીવટી સ્તરે CJI અને અન્ય જજ સાથે આ મુદ્દે ચર્ચા કરવી યોગ્ય નહીં ગણાય. અહેવાલ મુજબ વરિષ્ઠ જજોએ આ પ્રસ્તાવ અંગે વિચાર કર્યા બાદ બેઠક આગળ ન વધારવાનો નિર્ણય લીધો. આ નિર્ણયથી સંસદ અને ન્યાયપાલિકા વચ્ચેની બંધારણીય ભૂમિકાઓ અંગેની ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.
કપિલ સિબ્બલે સત્તા વિભાજનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો
બેઠક રદ થવાના થોડા કલાકો પહેલાં સિનિયર એડવોકેટ અને રાજ્યસભા સાંસદ કપિલ સિબ્બલે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને પ્રસ્તાવિત ચર્ચા સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે સંસદ કાયદો બનાવે છે, જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટ કાયદાની બંધારણીય માન્યતા અંગે નિર્ણય કરે છે. જો ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ સંબંધિત કાયદો ભવિષ્યમાં અદાલતમાં પડકારાય તો તે જજોએ અગાઉ આ કાયદા અંગે સંસદીય સમિતિ સાથે ચર્ચા કરી હોય તે બાબત સવાલો ઊભા કરી શકે છે. સિબ્બલે એવો પણ સવાલ કર્યો કે આવી પ્રક્રિયાનું દેશના બંધારણીય ઇતિહાસમાં કોઈ અગાઉનું ઉદાહરણ છે કે નહીં.
My Press Conference On the Joint Parliamentary Committee meeting the Judges of Supreme Court on the One Nation One Election proposed Bill
Full PC link 👇https://t.co/ezZMBAaQx1 pic.twitter.com/dwHDoaKSsw
— Kapil Sibal (@KapilSibal) October 1, 2026
JPC અધ્યક્ષનો અલગ તર્ક
પી.પી. ચૌધરીએ બેઠક અંગે વિપક્ષની ચિંતાથી અલગ દૃષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે કેટલાક JPC સભ્યો અગાઉ ક્યારેય સુપ્રીમ કોર્ટ ગયા નહોતા, તેથી કોર્ટની કામગીરી અને લાઇબ્રેરી અંગે જાણકારી આપવા માટે મુલાકાતનું આયોજન કરાયું હતું. તેમણે કહ્યું કે વિધેયકની સામગ્રી અંગે જજ સાથે ચર્ચા કરવાનો હેતુ નહોતો અને અન્ય કાર્યક્રમોને કારણે મુલાકાત હાલ મુલતવી રાખવામાં આવી છે. જોકે, કાર્યક્રમના એજન્ડામાં ‘અનૌપચારિક ચર્ચા’નો ઉલ્લેખ કેમ કરવામાં આવ્યો હતો તે સવાલ હજુ ચર્ચામાં છે.
વિપક્ષી સાંસદો પણ કાર્યક્રમથી દૂર રહ્યા
અહેવાલો અનુસાર JPCના કેટલાક વિપક્ષી સાંસદોએ 6 ઓક્ટોબરના કાર્યક્રમમાં હાજર રહેવામાં અસમર્થતા દર્શાવી હતી. તે જ દિવસે INDIA બ્લોકના સાંસદો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વિરોધ પ્રદર્શનનું આયોજન કરી રહ્યા છે. કેટલાક વિપક્ષી સભ્યોએ તો બેઠક રદ કરવાની માંગ પણ કરી હોવાનું સામે આવ્યું છે. કોંગ્રેસના નેતા રણદીપ સુરજેવાલાએ પણ સવાલ ઉઠાવ્યો કે સંસદીય સમિતિને કાયદો બનાવતી પ્રક્રિયા દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટ સાથે આવી ચર્ચા કરવાનો બંધારણીય અધિકાર ક્યાંથી મળે છે.
કયા બે વિધેયકો પર ચર્ચા ચાલી રહી છે?
JPC બંધારણ (129મો સુધારો) વિધેયક, 2024 અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ કાયદા (સુધારો) વિધેયક, 2024ની તપાસ કરી રહી છે. આ પ્રસ્તાવોનો મુખ્ય હેતુ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓને એક સામાન્ય ચૂંટણી ચક્રમાં લાવવા માટે બંધારણીય અને કાનૂની માળખું તૈયાર કરવાનો છે. સમિતિ ડિસેમ્બર 2024માં રચાઈ હતી અને તેના અધ્યક્ષ BJP સાંસદ પી.પી. ચૌધરી છે. અત્યાર સુધી સમિતિએ રાજકીય પક્ષો, સાંસદો, બંધારણીય નિષ્ણાતો અને પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશો સહિત વિવિધ લોકો પાસેથી અભિપ્રાય મેળવ્યો છે.
સરકારના તર્ક અને વિપક્ષની ચિંતા
કેન્દ્ર સરકાર અને BJP એકસાથે ચૂંટણીના પક્ષમાં વારંવાર દલીલ કરે છે કે દેશમાં વારંવાર ચૂંટણી યોજાવાથી ખર્ચ વધે છે અને વારંવાર આદર્શ આચારસંહિતા લાગુ થવાથી વહીવટી કામગીરી પર અસર પડે છે. બીજી તરફ વિપક્ષી પક્ષો રાજ્ય વિધાનસભાના કાર્યકાળમાં ફેરફાર, સંઘીય માળખું, રાજ્યોના મતદારોના જનાદેશ અને ચૂંટણી પંચને મળનારી સંભવિત વધારાની સત્તાઓ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવે છે. સમિતિએ પૂર્વ CJI યુ.યુ. લલિત, રંજન ગોગોઈ, જે.એસ. ખેહર અને ડી.વાય. ચંદ્રચૂડ સહિતના પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશો પાસેથી પણ અભિપ્રાય મેળવ્યો છે.
