પાકિસ્તાનના બેલિસ્ટિક મિસાઇલ પ્રોગ્રામ વિશે અમેરિકાની ચિંતાઓ વધતી જ રહી છે. પ્રથમ વખત અમેરિકી પ્રશાસનના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ ઔપચારિક રીતે દાવો કર્યો છે કે પાકિસ્તાને એવી ‘કારગર મિસાઇલ ટેક્નોલોજી’ તૈયાર કરી લીધી છે જે તેને અમેરિકાને પણ નિશાન બનાવવા સક્ષણ બનાવશે.

અમેરિકી થિંક ટેન્ક કાર્નેગી એન્ડોમેન્ટના બેનર હેઠળ યોજાતા સમારંભને સંબોધન કરતા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ જો બાઇડનના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપ સલાહકારે કહ્યું કે પાકિસ્તાને લાંબા અંતરના મિસાઇલ સિસ્ટમ અને આવા બીજા હથિયાર બનાવી લીધા છે જે તેને મોટી રોકેટ મોટરોથી પરીક્ષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે.

તેમનું કહેવું છે, “જો આ સિસ્ટમ ચાલુ રહેશે તો પાકિસ્તાન પાસે દક્ષિણ એશિયા બહાર પણ તેમના લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવા ક્ષમતા આવી જશે, જેમાં અમેરિકા પણ સમાવિષ્ટ છે અને આ વાતથી પાકિસ્તાનની સંસ્થાઓ પર વાસ્તવિક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે.”

અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપ સલાહકારનું નિવેદન એક એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે બે દિવસ પહેલા જ બાઇડન પ્રશાસને પાકિસ્તાનના પરમાણુ હથિયારોથી સજ્જ લાંબા અંતરના બેલિસ્ટિક મિસાઇલ પ્રોગ્રામથી કથિત રીતે જોડાયેલા ચાર સંસ્થાઓ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. તેમાં આ મિસાઇલ પ્રોગ્રામની દેખરેખ કરનાર સરકારી સંસ્થા નેશનલ ડેવલપમેન્ટ કોમ્પ્લેક્સ (એનડીસી) પણ સામેલ છે.

અમેરિકા માટે સંભવિત ખતરાઓ વિશે વાત કરતાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપ સલાહકાર જૉન ફાઇનર કહે છે કે આવા દેશોની યાદી નાની છે જેમણે પરમાણુ હથિયારો ધરાવતો હોય અને તેમના પાસે સીધા અમેરિકાને નિશાન બનાવવાની ક્ષમતા પણ હોય. અમેરિકાના આવા વિરોધીઓ છે- રશિયા, ઉત્તર કોરિયા અને ચીન.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપ સલાહકારનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી અમેરિકાનો ભાગીદાર રહ્યો છે અને તે સામાયિક હિતોને પગલે પાકિસ્તાન સાથે કામ કરવાની ઈચ્છા રાખે છે. પરંતુ તેમનું કહેવું હતું, “આપણા સાથે પાક સારા સંબંધો હોવા છતાં હવે અમારા સામે તે પ્રશ્ન પણ ઊભો થયો છે કે પાકિસ્તાન આવી ક્ષમતા કેમ મેળવવા માગે છે કે જે અમારા વિરુદ્ધ ઉપયોગ કરી શકે.”

તેમના મતે, “દુર્ભાગ્યવશ અમને લાગેછે કે પાકિસ્તાન અમારી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની ચિંતાઓને ગંભીરતાથી લેવા માં નિષ્ફળ રહ્યું છે.”

અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપ સલાહકારના નિવેદન બાદ બીબીસીએ પોતાના એક રિપોર્ટ પ્રકાશિત કર્યો છે. જેમાં તેમના દ્વારા નિષ્ણાતો સાથે વાત કરીને આ જાણવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકાને આ શંકા કેમ છે કે પાકિસ્તાન આવી મિસાઇલ તૈયાર કરી રહ્યું છે કે જે અમેરિકા માં રહેલા લક્ષ્યોને નિશાન બનાવી શકે? આ સમયે આ શંકાનું કારણ શું છે અને શું પાકિસ્તાન ખરેખર આવી મિસાઇલ બનાવી શકે છે જે અમેરિકા સુધી પહોંચે?

તે સિવાય તે પણ જાણવાની કોશિશ કરવામાં આવી છે કે, પાકિસ્તાનનો તે મિસાઇલ પ્રોગ્રામ, જે તાજેતરમાં અમેરિકી પ્રતિબંધોનું લક્ષ્ય બનતો રહ્યો છે, તે શું છે? તેમાં કઈ કઈ મિસાઇલ સામેલ છે અને અમેરિકાને તેની કેવી ચિંતાઓ છે? આ લેખમાં અમે તે પણ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે અમેરિકી પ્રતિબંધો પાકિસ્તાનના મિસાઇલ પ્રોગ્રામ ને કેવી રીતે અસર કરી શકે છે. તો બીજી મહત્વપૂર્ણ બાબત તે છે કે, જો અમેરિકા પાકિસ્તાનના મિસાઇલ પ્રોજેક્ટને આટલી ગંભીરતાથી લેતી હોય તો ભારત સરકારને પણ આને લઈને સજાગ થવાની સ્પષ્ટ જરૂરત દેખાઈ રહી છે.

ઈસ્લામાબાદમાં રહેતા રક્ષા બાબતોના નિષ્ણાત સૈયદ મોહમ્મદ અલી મુજબ પાકિસ્તાન પર લગાવેલ અમેરિકી પ્રશાસનનો તાજેતરનો આરોપ ટેકનિકલ સત્યથી વેગળા છે. તેમના મુજબ પ્રથમ કારણ ટેકનિકલ છે, બીજું વ્યૂહાત્મક અને ત્રીજું આર્થિક અથવા રાજકીય છે.

સૈયદ મોહમ્મદ અલીનો દાવો છે કે પાકિસ્તાનની બેલિસ્ટિક મિસાઇલોમાં ફેરફાર લાવવાનો હેતુ ભારત સિવાય કોઈ દુરના દેશને નિશાન બનાવવાનો નથી, પરંતુ ભારતના ઝડપી વિકસતા મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ સાથે મુકાબલો કરવા અથવા તેને નિષ્ફળ કરવા માટે છે. તેનો અર્થ એ છે કે દુશ્મન જેટલી પણ આધુનિક રક્ષા સિસ્ટમ બનાવે, તમારી બેલિસ્ટિક અથવા ક્રૂઝ મિસાઇલ તેને નિષ્ફળ કરવા માટેની ક્ષમતા ધરાવતી હોવી જોઈએ અને તેનો શ્રેણી સાથે કોઈ સંબંધ નથી.

તેઓ ઈઝરાયલના પાંચ સ્તરો પર આધારિત ડિફેન્સ સિસ્ટમનું ઉદાહરણ આપે છે જેમાં એરો અને આયર્ન ડોમથી લઈને ડેવિડ્સ સ્લિંગ, ઈન્ટરસેપ્ટર અને એન્ટી એરક્રાફ્ટ ગન પણ સમાવેશ થાય છે. “જો કોઈ મિસાઈલ પાંચ સ્તરોમાંથી પસાર થઈને પોતાના લક્ષ્યને નિશાન બનાવી તેને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે તો તેનો એમઆઈઆરવી (મલ્ટિપલ ઇન્ડિપેન્ડન્ટલી ટાર્ગેટેબલ રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ)થી સજ્જ હોવું જરૂરી હોય છે, જેમ કે પાકિસ્તાની મિસાઈલ અબાબીલ છે.”

સૈયદ મોહમ્મદ અલીના મતે એમઆઈઆરવીનો અર્થ એ છે કે જે મિસાઈલ એક જ સમયે અનેક વોરહેડ્સ લઈ જતી હોય અને તે સ્વતંત્ર રીતે પ્રોગ્રામ કરેલ હોય છે. આ વોરહેડ્સની સંખ્યા ત્રણથી આઠ અને વધુ પણ હોઈ શકે છે. રશિયાના મામલે તે 12 સુધી હોઈ શકે છે.

આ મિસાઈલો સ્વતંત્ર રીતે પોત-પોતાના લક્ષ્યો તરફ જાય છે અને દરેકનું લક્ષ્ય તરફ જવાની રીત અલગ હોય છે. એક મિસાઈલ દ્વારા જ્યારે તેને લોન્ચ કરવામાં આવે છે અને જ્યારે તેની રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ ફરીથી હવામાં આવે છે, તો તે રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ અલગ દિશાઓમાં ફેલાઇને પોત-પોતાના લક્ષ્યોને નિશાન બનાવે છે.

તેઓ તેનું ઉદાહરણ લડાકુ વિમાનોની ફોર્મેશનથી આપે છે જે લક્ષ્ય સુધી પહોંચવાથી પહેલા ત્યાં પહોંચીને હુમલા દરમિયાન અને પછી અલગ હોય છે. ફાઇટર પ્લેન કોઈ ટાર્ગેટ પર પહોંચીને સરફેસ ટૂ એર મિસાઈલ અને એન્ટી એરક્રાફ્ટ ગનથી બચવા માટે આ રીતે અલગ-અલગ દિશામાં ફેલાય છે કે તે બધા દુશ્મનની ફાયરિંગની ચપેટમાં આવ્યા વિના અલગ-અલગ દિશાઓથી ટાર્ગેટ પર હુમલો કરી શકે.

સૈયદ મોહમ્મદ અલીના મતે અમેરિકાની પાસે એવી મિસાઈલ Minuteman III છે અને ભારતમાં તાજેતરમાં આ ટેકનોલોજીમાં સુધારા લાવવાનું શરૂ કર્યું છે.

સૈયદ મોહમ્મદ અલીનો દાવો છે કે જો પાકિસ્તાન આને સુધારી રહ્યું છે તો તેનો હેતુ ભારત સિવાય કોઈ દેશને નિશાન બનાવવાનો નથી, પરંતુ ભારતની સિસ્ટમમાં આવતા ફેરફારો (કે તે એસ 400 વિશે હોય અથવા અન્ય કશા વિશે)ને નિષ્ફળ બનાવીને તેમના લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ બનાવવાની છે.

તેમનું કહેવું છે, “પાકિસ્તાન કોઈ એવી ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહ્યું નથી કે જે પહેલેથી ભારત પાસે નથી અને ભારત માત્ર આઈસીએબીએમ (ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઈલ) બનાવી રહ્યો છે પરંતુ તેમને ટેસ્ટ પણ કરી ચૂક્યો છે જેમની રેન્જ 5000 કિલોમીટરની વધારે છે. તેનો અર્થ એ થાય છે કે તેનો લક્ષ્ય પાકિસ્તાન અથવા ચીન નથી, જ્યારે બીજી બાજુ પાકિસ્તાને આ રેન્જની કોઈ મિસાઈલનું આજ સુધી પરીક્ષણ કર્યું નથી.”

તેમનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાન પર આ આરોપ ટેકનિકલ રીતે સત્યથી અળગા છે.

આ વિષયમાં ઓસ્ટ્રેલિયાના શહેર કેનબેરાની નેશનલ યુનિવર્સિટીમાં સ્ટ્રેટેજિક અને ડિફેન્સ સ્ટડીઝના શિક્ષક ડૉ. મન્સૂર અહમદ કહે છે, “જ્યાર સુધી એક સિસ્ટમ (મિસાઈલ) એક રેન્જ પર ટેસ્ટ નહીં થાય ત્યાર સુધી એવું કહી શકાય નહીં કે આ દેશે આ ક્ષમતા હાંસલ કરી છે અને પાકિસ્તાને આજ સુધી એવી કોઈ મિસાઈલનું પરીક્ષણ કર્યું નથી કે જેના રેન્જ ભારત બહાર હોય.”

સૈયદ મોહમ્મદ અલીનું કહેવું છે કે ભારત એસએસબીન (શિપ, સબમરસિબલ, બેલિસ્ટિક, ન્યુક્લિયર અથવા ન્યુક્લિયર પાવર્ડ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ) સબમરિન અથવા બેલિસ્ટિક મિસાઇલ ફાયર કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી પનડૂબી પણ બનાવી રહ્યું છે. તેઓ કહે છે, “મિસાઈલોની ચર્ચામાં જમીનથી જમીન પર મારક મિસાઈલોને તો ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવે છે પરંતુ સમુદ્રની સપાટી નીચે અથવા ન્યુક્લિયર સબમરિન ધરાવતા દેશ વિશે વાત કરવામાં આવતી નથી, જેમાં શ્રેણીનો મુદ્દો નથી કેમ કે કોઈ પણ દેશ પાસે સબમરિન લઇ જઈને ત્યાંથી આ મિસાઈલ ફાયર કરી શકાય છે.”

તેમના મતે તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ ભારતની ‘અરિહંત’ અને ‘અરિઘાત’ ન્યુક્લિયર સબમરિન છે જે હવે ભારતની નૌકાદળનો ભાગ બની ચૂકી છે. યાદ રાખો કે અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાંસ, રશિયા અને ચીન પાસે પણ ન્યુક્લિયર હથિયારોથી સજ્જ સબમરિન છે એટલે આ પાંચ દેશો દુનિયાના કોઈ પણ દેશ પર ન્યુક્લિયર હુમલો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

સૈયદ મોહમ્મદ અલીનું કહેવું છે કે બે ન્યુક્લિયર સબમરિનને પોતાની નૌકાદળમાં જોડ્યા પછી ભારતે પણ આ ક્ષમતા મેળવી છે એટલે તે હવે તેઓ દેશોની પંક્તિમાં જોડાયું છે જે અમેરિકા સહિત વિશ્વના કોઈપણ દેશ પર ન્યુક્લિયર હુમલો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેમનું કહેવું છે કે માત્ર જમીનથી જમીન પર મારક મિસાઈલોના ચર્ચા મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક પાસાઓને નજરઅંદાજ કરે છે.

સૈયદ મોહમ્મદ અલી માને છે કે પાકિસ્તાન અમેરિકાને નિશાન બનાવવાનું વિચારે, આર્થિક અને રાજકીય દ્રષ્ટિએ આ સંભવ નથી કારણ કે પાકિસ્તાનનું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર (લગભગ 6 અબજ ડૉલર) અમેરિકા છે અને ત્યાં રહેતા પાકિસ્તાનીઓ ખૂબ મોટી સંખ્યામાં તે દેશથી પૈસા મોકલે છે. તે સિવાય પાકિસ્તાન પોતાની આર્થિક સમસ્યાઓના ઉકેલ (આઈએમએફ) માટે અમેરિકાના સાથે સારાં સંબંધો બનાવી રાખવાનું પોતાની વિદેશ નીતિ સાથે સાથે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનું મહત્વનું લક્ષ્ય સમજે છે.

ડૉ. મન્સુર અહમદ કહે છે કે તેવું શક્ય છે કે પાકિસ્તાન (એનડીસી) અબાબીલ મિસાઇલ સિસ્ટમનું વધુ સુધારેલ વર્ઝન તૈયાર કરી રહ્યું હોય જે કોઈપણ ભારતીય બેલિસ્ટિક મિસાઇલ ડિફેન્સ શીલ્ડને તોડી શકે અને એક કરતા વધુ વૉરહેડ્સનો ભારે પેલોડ લઈ શકે છે.

તેમનું કહેવું છે કે આ માટે વધુ શક્તિશાળી રૉકેટની જરૂર પડશે. “અમેરિકી અધિકારીઓ એનડીસી પર તેની તૈયારીનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે પરંતુ આ ભારત માટે બનાવેલા ખાસ મિસાઇલ સિસ્ટમને આઈસીએબીએમ (ઇન્ટરકન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઈલ) સિસ્ટમમાં બદલી શકશે નહીં અને આ માટે તદ્દન નવી મિસાઈલ સિસ્ટમની જરૂર પડશે.”

અમેરિકાની શંકાની સમય સન્દર્ભમાં સૈયદ મોહમ્મદ અલી અને ડૉ. મન્સુર બન્ને આનો આરોપ બાઇડેન પ્રશાસન પર મૂકે છે. તેમનો દાવો છે કે બાઇડેન પ્રશાસન ખૂબ જ ભારતના પ્રભાવ હેઠળ છે.

સૈયદ મોહમ્મદ અલી કહે છે કે આ અમેરિકાના નીતિ નિર્ધારક વર્ગોમાં ભારતના વધતા પ્રભાવનું પરિણામ છે અને પાકિસ્તાનની રક્ષા ક્ષમતાઓમાં ઘટાડો લાવા માટે ભારત હવે અમેરિકાના ખભા અને દબાણનો ઉપયોગ કરવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાનની રક્ષા ક્ષમતાની ટીકા કરવી અને તેને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરવી એનું પુરાવો છે કે વોશિંગ્ટનમાં ભારતીય લોબી બાઇડેનના છેલ્લાં દિવસોમાં તેમની નબળાઇનો લાભ લેવા માંગે છે.

સૈયદ મોહમ્મદ અલીનો માનવું છે કે ભવિષ્યમાં પણ એવું શક્ય નથી કે પાકિસ્તાન અમેરિકા પર હુમલો કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી શકે કારણ કે “પાકિસ્તાનનો મિસાઇલ અને પરમાણુ કાર્યક્રમ ભારત માટે ખાસ છે અને પાકિસ્તાન કોઈ પણ પ્રકારની હથિયારોની દોડમાં સામેલ નથી.

પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે અમેરિકાની કાર્યવાહીને દુર્ભાગ્યપૂર્ણ અને દુર્ભાવનાથી ભરેલી ગણાવી છે. વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા એક નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પાકિસ્તાનની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાઓનો હેતુ દેશની સંપ્રભુતાની રક્ષા અને દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ સ્થાપિત કરવો છે.

આ નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તાજેતરના અમેરિકી પ્રતિબંધોનો હેતુ ક્ષેત્રમાં સૈન્ય અસંતુલનને વધારવો છે, જેના કારણે શાંતિ અને સુરક્ષા માટેના પ્રયાસોને નુકસાન થશે. વિદેશ મંત્રાલયનું કહેવું હતું કે ભૂતકાળમાં હથિયારોના અપ્રસારના દાવાઓ છતાં અન્ય દેશો માટે આધુનિક સૈન્ય ટેકનોલોજી માટે જરૂરી લાઇસન્સની શરત ખતમ કરવામાં આવી હતી.

તેના મુજબ, “આવા દ્વિધા માપદંડો અને ભેદભાવપૂર્ણ વલણ માત્ર અપ્રસારના હેતુને નુકસાન પહોંચાડશે નહીં પરંતુ આથી ક્ષેત્ર અને વિશ્વની શાંતિને પણ નુકસાન પહોંચવાનો ખતરો છે.”

પાકિસ્તાનનો મિસાઇલ પ્રોગ્રામ શું છે?

પાકિસ્તાનનો તે મિસાઇલ પ્રોગ્રામ જેનો ઉલ્લેખ સપ્ટેમ્બર 2024માં અમેરિકી વિદેશ મંત્રાલયની જાહેરાતમાં કરવામાં આવ્યો હતો, તેમાં મધ્યમ અંતરના બેલિસ્ટિક મિસાઇલ શાહીન 3 (રેન્જ 2075 કિલોમીટર) અને અબાબીલ (રેન્જ 2200 કિલોમીટર) સામેલ છે જે મલ્ટિપલ રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ અથવા એમઆરવી કહેવાય છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પાકિસ્તાનના મિસાઇલ હથિયારોમાં આ સૌથી શ્રેષ્ઠ ક્ષમતા ધરાવતી મિસાઇલ સિસ્ટમ છે. પાકિસ્તાન સેનાના જનસંપર્ક વિભાગ ‘આઈએસપીઆર’ના જણાવ્યા અનુસાર પાકિસ્તાને 2017માં અબાબીલ મિસાઇલનું પ્રથમ પરીક્ષણ કર્યા પછી ગયા વર્ષે 18 ઓક્ટોબર 2023ના રોજ પણ જમીનથી જમીન પર મધ્યમ અંતરના અબાબીલ મિસાઇલના નવા વર્ઝનનું પરીક્ષણ કર્યું હતું.

ત્યારબાદ આ વર્ષે 23 માર્ચે ‘પાકિસ્તાન ડે’ પરેડના અવસરે પ્રથમ વખત તેને જાહેર રીતે રજૂ કરવામાં આવી. કેનબેરાની નેશનલ યુનિવર્સિટીમાં સ્ટ્રેટેજિક અને ડિફેન્સ સ્ટડીઝના પ્રોફેસર ડૉ. મન્સૂર અહમદના જણાવ્યા અનુસાર આ દક્ષિણ એશિયામાં પહેલી એવી મિસાઇલ છે જે 2200 કિલોમીટરની અંતરે અનેક વૉરહેડ્સ અથવા પરમાણુ હથિયારો લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને વિવિધ લક્ષ્યોને નિશાન બનાવી શકે છે.

પ્રોફેસર ડૉ. મન્સૂર અહમદના મતે રક્ષા નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે અબાબીલ મિસાઇલ ત્રણ અથવા તેથી વધુ વૉરહેડ્સ અથવા પરમાણુ હથિયારો લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેમના મતે આ એમઆરવી મિસાઇલ સિસ્ટમ છે જે દુશ્મનના બેલિસ્ટિક મિસાઇલ ડિફેન્સ શીલ્ડને તોડી નાખવા અને નિષ્ક્રિય કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.

અબાબીલ મિસાઇલમાં રહેલ દરેક વૉરહેડ એક કરતા વધુ લક્ષ્યને નિશાન બનાવી શકે છે. પણ ડૉ. મન્સૂરના જણાવ્યા મુજબ મહત્વની વાત એ છે કે અબાબીલ મિસાઈલ એવા હાઈ વેલ્યૂ ટારગેટને, જે બેલિસ્ટિક મિસાઇલ ડિફેન્સ (બીએમડી) શીલ્ડથી સુરક્ષિત બનાવાયા હોય, સામે પહેલી કે બીજી સ્ટ્રાઈક કરવાની પણ ક્ષમતા ધરાવે છે.

ઇસ્લામાબાદમાં રહેતા રક્ષા નિષ્ણાત સૈયદ મોહમ્મદ અલી કહે છે કે એમઆરવી મિસાઈલ ટેકનોલોજીની ખાસ વાત એ હોય છે કે જો લક્ષ્ય પાસે પહોંચવાથી બીજા દિશામાં મિસાઈલ ડિફેન્સ શીલ્ડ અથવા બેલિસ્ટિક મિસાઈલ સિસ્ટમ હાજર હોય તો તે તેમને કન્ફ્યુઝ કરી શકે છે.

ઉદાહરણ આપતાં તેઓ કહે છે, “બિલકુલ એવી જ રીતે જેમકે એક તેજ બોલર બોલને સ્વિંગ કરે છે જેમાં તે બેટ્સમેનના ડિફેન્સને તોડવા માટે તેની સ્પીડ સાથે સાથે સ્વિંગ અને સીમ પર પણ નિર્ભર કરે છે.”

સૈયદ મોહમ્મદ અલી કહે છે, “એમઆઈઆરવી મિસાઇલમાં ઘણા વૉરહેડ્સ હોય છે જે સ્વતંત્ર રીતે પ્રોગ્રામ્ડ હોય છે અને સ્વતંત્ર રીતે જ પોતાના પોતાના લક્ષ્યો તરફ જાય છે અને દરેકનું ‘ફ્લાઈટ પાથ’ અલગ હોય છે.” ડૉ. મન્સૂરના જણાવ્યા અનુસાર, “ભારત લગભગ એક દાયકાથી વધુ સમયથી બેલિસ્ટિક મિસાઈલ સિસ્ટમ પર કામ કરી રહ્યું છે અને તે માત્ર તેના પરીક્ષણ જ નથી કરતા પણ જાહેર રીતે તેના વિશે વાત પણ કરે છે.”

ભારતે તાજેતરમાં પહેલા એમઆરવી અગ્નિ 5નો એક કરતા વધુ વૉરહેડ્સ સાથે પરીક્ષણ કર્યો છે. આ ઈન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ છે જેની રેન્જ ઓછામાં ઓછું 5000 થી 8000 કિલોમીટર છે અને તેની તુલનામાં અબાબીલની રેન્જ માત્ર 2200 કિલોમીટર છે અને આ આખી દુનિયામાં સૌથી ઓછી રેન્જ સુધી મારક એમઆરવી છે.

ડૉ. મન્સૂર જણાવે છે કે એવી અપુષ્ટ માહિતી છે કે ભારતનું અગ્નિ-પી પણ એમઆરવી છે જેની રેન્જ 2000 કિલોમીટર સુધી છે.

ડૉ. મન્સૂર કહે છે, “અબાબીલ મિસાઇલ માત્ર ભારતનો મુકાબલો કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે પરંતુ 2021થી અમેરિકા માટે ચિંતા થતી મિસાઇલ શાહીન 3 મિસાઇલ છે, જેની રેન્જ 2740 કિલોમીટર છે.” ડૉ. મન્સૂર જણાવે છે કે શાહીન 3 ના પરીક્ષણ સમયે નેશનલ કમાન્ડ ઑથોરિટી ના સલાહકાર લેફ્ટનન્ટ જનરલ (રીટાયર થયેલ) ખાલિદ અહમદ કિદવીએ એક નિવેદનમાં કહ્યું હતું, “આ મિસાઇલ માત્ર ભારતનો મુકાબલો કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે અને તેનો હેતુ ભારતના મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવાનું છે. (આ સ્થાનમાં ખાસ કરીને અંડમાન અને નિકોબાર દ્વીપો અને પૂર્વમાં તે સ્થળ જ્યાં તેમનો ન્યુક્લિયર સબમરિન બેસ બનાવી રહ્યા છે.) આ તે માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે જેથી ભારતને છુપાવા માટે કોઈ સ્થાન ન મળે અને આ ભૂલમાં ન રહે કે ભારતમાં તેવા સ્થાન છે જ્યાં તે કાઉન્ટર અથવા પહેલી સ્ટ્રાઇક માટે પોતાના સિસ્ટમને છુપાવી શકે છે અને પાકિસ્તાન તે સ્થળોને નિશાન બનાવી શકતું નથી.”

ડૉ. મન્સૂરના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતના સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ સહિત ભારતીય અધિકારીઓ અનેક અવસરો પર આવા નિવેદનો આપતા આવ્યા છે જેમા આ સૂચિત કરવામાં આવ્યું છે કે ભારતે આવી ક્ષમતા હાંસલ કરી છે જે તેને પાકિસ્તાન સામે સમય પહેલા હુમલો કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

તે સુપરસોનિક બ્રહ્મોસ મિસાઈલનું ઉદાહરણ આપે છે જે પરંપરાગત સાથે ન્યુક્લીયર હથિયાર પણ છે અને તે સિવાય ભારત બહુ તમામ એવી સિસ્ટમ બનાવી રહ્યું છે જે પહેલી સ્ટ્રાઇક માટે જમીન, હવા અને સમુદ્રથી પણ લોન્ચ થઇ શકે છે. જણાવી દઈએ કે, વર્ષ 2022માં એક બ્રહ્મોસ મિસાઈલ પાકિસ્તાનમાં આવી હતી, જેના વિશે ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલયે કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાનની સીમામાં પડેલી બ્રહ્મોસ મિસાઈલ અચાનક જ ભારતમાંથી ભૂલથી ફાયર થઈ હતી.

ડૉ. મન્સૂરનું કહેવું છે, “ભારત બ્રહ્મોસને પાકિસ્તાની વ્યૂહાત્મક ફોર્સ અને કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સામે પરંપરાગત કાઉન્ટર ફોર્સ અથવા પહેલી સ્ટ્રાઇક માટે ઉપયોગ કરી શકે છે અને પછી તે દાવો કરી શકે છે કે અમે તો માત્ર પરંપરાગત હુમલો કર્યો છે પરંતુ આ પ્રકારની પરંપરાગત સ્ટ્રાઇકને પાકિસ્તાન તરફથી પ્રથમ પરમાણુ હુમલો માનવામાં આવશે.”

તેમનું માનવું છે કે આ બધી જ પરિસ્થિતિઓ છે જેમાં કોઈપણ હુમલાને રોકવા માટે પાકિસ્તાનને તૈયાર રહેવું છે અને આ તે જ પરિસ્થિતિમાં શક્ય છે જ્યારે પાકિસ્તાન દુશ્મનને તેની ક્ષમતા બતાવતું રહે. આ જ હેતુ માટે પાકિસ્તાને શાહીન 3 અને અબાબીલ જેવી ન્યુક્લીયર વૉરહેડ્સ બનાવી છે અને તેનું પ્રદર્શન કરેલું છે.

હવે વાત કરીએ કે અમેરિકાને આ મિસાઇલોથી શું ચિંતા છે.

અમેરિકી વિદેશ મંત્રાલયના નિવેદનમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે આરઆઇએમબી (ચીનની કંપની) એ શાહીન 3 અને અબાબીલ મિસાઇલ સિસ્ટમ અને સંભવિત રીતે આ કરતાં પણ મોટું સિસ્ટમ માટે ડાયમીટર રૉકેટ મોટર્સના ટેસ્ટ અને પાર્ટ્સની ખરીદ માટે પાકિસ્તાન સાથે કામ કર્યું છે.

‘સંભવિત રીતે આ કરતાં પણ મોટા સિસ્ટમ’ વિશે ડૉ. મન્સૂરનું કહેવું છે કે તેનો અર્થ આ મિસાઇલની આગામી પેઢી પર કામ ચાલી રહ્યું હોય શકે છે. અબાબીલ નું પ્રથમ પરીક્ષણ જાન્યુઆરી 2017માં થયું હતું અને તેના બાદ અબાબીલનું બીજું પરીક્ષણ છ વર્ષ બાદ ગયા વર્ષે ઑક્ટોબર 2023માં થયું હતું. આ છ વર્ષ દરમિયાન એનડીસી આ ટેકનોલોજી પર સતત કામ કરતું રહ્યું છે.

તેઓ કહે છે, “શાહીન 3 તો પહેલેથી ઓપરેશનલ હતું પરંતુ અબાબીલના બીજા પરીક્ષણ પછી જ્યારે માર્ચમાં તેને પરેડમાં બતાવવામાં આવ્યું તો તેના પછી શાહીન 3 અને અબાબીલ વધુ નજરમાં આવી કારણકે આ પ્રદર્શનનો અર્થ હતો કે પાકિસ્તાન આ તબક્કે પહોંચી ચૂક્યું છે જ્યાં તેના પર સંશોધન અને વિકાસ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને અબાબીલ હવે ઓપરેશનલ છે.”

ડૉ. મન્સુર કહે છે, “આ મૂળ વાત છે. અમેરિકાને ચિંતા છે કે પાકિસ્તાન તેના વધુ સક્ષમ વર્ઝન પર કામ કરી રહ્યું છે.” તેમના મતે, “અમેરિકાની ચિંતાનું બીજું કારણ એ છે કે અબાબીલ ત્રણ તબક્કાની મિસાઇલ સિસ્ટમ છે અને મોબાઇલ લોન્ચર ધરાવતી સિસ્ટમ ખૂબ મહત્વની ક્ષમતા ધરાવે છે કારણ કે કોઈ પણ આશ્ચર્યજનક હુમલાની સ્થિતિમાં આ સિસ્ટમને મોટી સરળતાથી ઘણા સ્થાન પર કૅમોફ્લેજ કરી શકાય છે અને તેને સરળતાથી એવી જગ્યા પર લઇ શકાય છે જ્યાં દુશ્મનને તેનું ધ્યાન ન આવે.”

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કોઈ પણ ત્રણ તબક્કાની મિસાઈલ સિસ્ટમ વધુ રેન્જ ધરાવતી સિસ્ટમનું આધાર બની શકે છે. ડૉ. મન્સૂરનું કહેવું છે, “અબાબીલના પહેલા અને બીજા પરીક્ષણના વચ્ચે છ વર્ષનું સમય લાગવું આનો પુરાવો છે કે પાકિસ્તાન હવે સ્થાનિક રીતે આ ટેક્નોલોજી પર કામ કરી રહ્યું છે.” તેઓ કહે છે કે જો બધા ટેક્નોલોજી ચીન પાસેથી જ લઈ રહ્યાં હોત તો છ વર્ષ રાહ કેમ જોતા?

પરંતુ તેમનું માનવું છે કે ચોક્કસપણે આ સિસ્ટમમાં કંઈક નવી ડેવલોપમેન્ટ થઈ છે જેના લીધે અમેરિકાની ચિંતા વધી ગઈ છે. અમેરિકાને લાગે છે કે કદાચ પાકિસ્તાન વધુ ક્ષમતા હાંસલ કરી રહ્યો છે અને ભવિષ્યમાં આ પરમાણુ ક્ષમતા ધરાવતી મિસાઇલોના સુધારેલા વર્ઝન મોટા વૉરહેડ લઇ શકે છે. આ ઉપરાંત અબાબીલ કદાચ ત્રણથી વધુ વૉરહેડ્સ લઈ જવાની ક્ષમતા મેળવી શકે છે.

જણાવી દઈએ કે એપ્રિલમાં આ સિસ્ટમના મોબાઇલ લોન્ચર પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકા તરફથી જારી કરવામાં આવેલી ફેક્ટશીટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે બેલારુસમાં સ્થિત મિન્સ્ક વ્હીલ ટ્રેક્ટર પ્લાન્ટે પાકિસ્તાનને બેલિસ્ટિક મિસાઇલ માટે ખાસ વાહનોના ચેસીસ આપ્યા છે.