Sonam Wangchuk Protest: ૧૯ દિવસથી વધુ સમયથી શિક્ષણવિદ્ અને ઇનોવેટર સોનમ વાંગચુક દિલ્હીના જંતરમંતર પર આમરણ અનશન પર બેઠા છે. તેમની સાથે અભિજીત દીપકે સહિતના અન્ય સાથીઓ પણ જોડાયેલા છે. આ આંદોલનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશભરમાં NEET, સીબીએસઈ (CBSE) અને અન્ય ભરતી પરીક્ષાઓમાં થતા પેપર લીકની ઘટનાઓ સામે અવાજ ઉઠાવવાનો છે, જેમાં શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની પણ માંગ કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ આંદોલનના કેન્દ્રમાં હવે એક નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. સવાલ એ છે કે, આ આંદોલન જે સરકારની નીતિઓ અને નિષ્ફળતાઓ વિરુદ્ધ હોવું જોઈએ, તેમાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીને કેમ નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે? સોનમ વાંગચુકની અપેક્ષાઓ અને તેમના નિવેદનોએ ઘણા કાનૂની અને રાજકીય તર્કને જન્મ આપ્યો છે, જે સામાન્ય નાગરિકો માટે પણ ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
સૌરભ દ્વિવેદીનો સવાલ અને વાંગચુકની પ્રતિક્રિયા
વિવાદ ત્યારે વકર્યો જ્યારે પત્રકાર સૌરભ દ્વિવેદીએ વાંગચુકને પૂછ્યું કે શું તેઓ આ આંદોલનમાં રાહુલ ગાંધી અને અખિલેશ યાદવ જેવા મોટા વિપક્ષી નેતાઓની હાજરીની અપેક્ષા રાખે છે? આ સવાલના જવાબમાં વાંગચુકે જે ટિપ્પણી કરી તે ચોંકાવનારી હતી. તેમણે કહ્યું કે જો આ નેતાઓ નહીં આવે તો તે તેમનું ‘છોટાપણું’ (નાના મનનું કામ) ગણાશે અને જનતા તેમને નકારી દેશે. વાંગચુકે દાવો કર્યો કે આ મંચ રાજનીતિથી પર છે અને તમામ વિચારો માટે ખુલ્લું છે. જોકે, તેમની આ વાત સામે સવાલો ઉઠે છે કે, જ્યારે કોંગ્રેસની યુવા પાંખ અને અન્ય વિપક્ષી સંગઠનો રસ્તા પર ઉતરીને લાઠીચાર્જ અને વોટર કેનનનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે વાંગચુકનું આ નિવેદન રાહુલ ગાંધીને ટાર્ગેટ કરવા માટેનું એક માધ્યમ કેમ બની ગયું છે?
સંઘર્ષનું માપદંડ: કોણ નક્કી કરશે કોનું સમર્થન?
આ આંદોલનમાં રાહુલ ગાંધી કે વિપક્ષના અન્ય નેતાઓ ન આવતા હોય, તો શું તે ખરેખર તેમની નિષ્ફળતા છે? આ પ્રશ્ન અત્યંત ગંભીર છે. રાહુલ ગાંધીએ પોતાની ‘ભારત જોડો યાત્રા’ દરમિયાન વિવિધ ક્ષેત્રના વિદ્વાનોને આમંત્રણ આપ્યું હતું, જેમાં સોનમ વાંગચુકને પણ આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે વાંગચુકે તેમાં ન જોડાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો, અને કોઈએ તેમની નિષ્ઠા કે ક્રેડિબિલિટી પર સવાલ ઉઠાવ્યો નહોતો. તો પછી અત્યારે વાંગચુક શા માટે વિપક્ષ પર દબાણ બનાવી રહ્યા છે? જો તેઓ સરકારની સામે લડી રહ્યા છે, તો સરકારના મંત્રીઓ કેમ તેમની પાસે નથી પહોંચતા? વાંગચુકનું ધ્યાન સરકારની ખુરશી હલાવવાનું હોવું જોઈએ, પરંતુ તેમનું નિવેદન વિપક્ષની બેન્ડ વગાડતું હોય તેવું કેમ જણાય છે?
ઐતિહાસિક સંદર્ભ: ઈન્દિરા ગાંધી અને સોનમ વાંગ્યાલ
સોનમ વાંગચુકના પિતા સોનમ વાંગ્યાલ સાથે જોડાયેલો ૧૯૮૪નો કિસ્સો આ વિવાદને એક નવો વળાંક આપે છે. તે સમયે લેહ લદ્દાખમાં વાંગ્યાલે અનુસૂચિત જનજાતિના દરજ્જા માટે અનશન કર્યું હતું. તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી લેહ પહોંચ્યા અને તેમણે પોતે જ્યુસ પીવડાવીને વાંગ્યાલનું અનશન તોડાવ્યું હતું. ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે તે સમયે વાંગ્યાલે વિપક્ષના નેતાઓના નહીં આવવા પર કોઈ ટીપ્પણી કરી ન હતી કે તેમને ‘નાના’ ગણાવ્યા ન હતા. ડો. રાકેશ પાઠકે આ વાતનો ઉલ્લેખ કરીને વાંગચુકને યાદ અપાવ્યું છે કે સત્તામાં બેઠેલા લોકોની જવાબદારી શું હોય છે. જો વડાપ્રધાન પોતે અનશન તોડાવી શકે, તો આજે પણ સરકારે આ આંદોલનની નોંધ લેવી જોઈએ.
સત્તાધારી પક્ષ સાથેની જૂની નિકટતાનો ભ્રમ
વાંગચુકની સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ પરથી મળેલી જૂની માહિતી મુજબ, ૨૦૨૩માં તેઓ કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને મળ્યા હતા અને એનઈપી (NEP) ના અમલીકરણ માટે તેમની પ્રશંસા કરી હતી. આ જૂના ટ્વીટ્સ અને સરકાર પ્રત્યેની નરમ નીતિને કારણે લોકોમાં શંકા જન્મે છે કે શું આ આંદોલન ખરેખર નિષ્પક્ષ છે? એક તરફ તેઓ શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગ કરે છે, તો બીજી તરફ આંદોલનનું નિશાન વિપક્ષ તરફ ફેરવી દે છે. આ પ્રકારની બેવડી ભૂમિકા તેમના વ્યક્તિત્વ અને આંદોલનની શુદ્ધતા પર પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ મૂકે છે. શું તેઓ સરકાર સાથે મળીને કોઈ ખેલ રમી રહ્યા છે?
અંતમાં, સવાલ એ જ છે કે પેપર લીક જેવી ગંભીર સમસ્યા માટે જવાબદાર કોણ છે? સત્તાધારી સરકાર કે રાહુલ ગાંધી? વાંગચુક સાહેબ એક મોટા ઈનોવેટર છે અને દેશનું ગૌરવ છે, પરંતુ તેમનું હાલનું નિવેદન રાજકીય દૂષિતતાથી ભરેલું લાગે છે. આ આંદોલનનું લક્ષ્ય સરકારની પોલીસી હોવી જોઈએ, નહીં કે વિપક્ષના નેતાઓને નીચા દેખાડવાની ચેષ્ટા. જો તેઓ ખરેખર બાળકોના ભવિષ્ય માટે લડતા હોય, તો તેમણે તમામ પક્ષો અને સરકાર સાથે સમાન અંતર રાખવું જોઈએ. જનતા આ બધું જોઈ રહી છે અને યોગ્ય સમયે પોતાનો નિર્ણય લેશે. સંયમ અને તર્કની સાથે આંદોલન આગળ વધે તે જ લોકશાહી માટે હિતકારી છે.
આ પણ વાંચો:
