PM Modi Dimagi Naxal: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સ્વાતંત્ર્ય દિવસના ભાષણમાં વપરાયેલા ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દને લઈને રાજકીય વિવાદ તેજ બન્યો છે. કોંગ્રેસ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ, CPI અને CPI(M) સહિતના વિપક્ષી દળોએ વડાપ્રધાનના નિવેદન સામે વાંધો વ્યક્ત કરતાં આરોપ લગાવ્યો છે કે સરકાર પોતાના આલોચકો, બુદ્ધિજીવીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને વિપક્ષી અવાજોને બદનામ કરવા માટે નવા-નવા રાજકીય લેબલનો ઉપયોગ કરી રહી છે. વિપક્ષનું કહેવું છે કે લોકશાહીમાં સરકારને સવાલ કરવો અને તેની નીતિઓની ટીકા કરવી નાગરિકોનો બંધારણીય અધિકાર છે.
લાલ કિલ્લા પરથી મોદીએ ‘દિમાગી નક્સલ’નો ઉલ્લેખ કર્યો
15 ઓગસ્ટે લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી દેશને સંબોધિત કરતાં વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું હતું કે જંગલોમાં સક્રિય સશસ્ત્ર નક્સલવાદ હવે અંતિમ તબક્કામાં છે, પરંતુ ‘દિમાગી નક્સલ’ હજુ પણ સમાજમાં સક્રિય છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, વર્ષો સુધી માઓવાદી વિચારસરણી ધરાવતા લોકો સત્તાના ગલિયારા અને સરકારી સમિતિઓ સુધી પહોંચ્યા હતા અને તેમણે નીતિઓને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. મોદીએ કહ્યું કે સુરક્ષા દળોની કાર્યવાહી બાદ જંગલોમાં નક્સલવાદ નબળો પડ્યો છે, પરંતુ આવા લોકોની ઓળખ કરીને તેમને અલગ પાડવાની જરૂર છે, કારણ કે તેઓ હિંસા અને અરાજકતા ફેલાવવાની તક શોધી રહ્યા છે.
કોંગ્રેસે કહ્યું- ‘વડાપ્રધાનની હતાશા દેખાઈ રહી છે’
કોંગ્રેસ મહાસચિવ જયરામ રમેશે વડાપ્રધાનના નિવેદનને તેમની હતાશાનું પરિણામ ગણાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે અગાઉ વડાપ્રધાન પોતાના વિરોધીઓને ‘અર્બન નક્સલ’ કહેતા હતા અને હવે ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દ સામે આવ્યો છે. રમેશે દાવો કર્યો કે જેને સરકાર આવા લેબલ આપે છે, અંતે ઘણી વખત તેમની જ માંગો અથવા મુદ્દાઓ પર સરકારને પગલાં લેવા પડે છે. તેમણે વડાપ્રધાનની રાજકીય ભાષા પર પણ કટાક્ષ કર્યો અને કહ્યું કે તેમને ‘એન્ટાયર પોલિટિકલ સાયન્સમાં માસ્ટર એબ્યુઝર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
First He called his opponents ‘urban naxals.’
Now He calls them ‘dimaagi naxals.’
It is a sure sign of His desperation. It is a separate matter that He ends up doing whatever these so-called ‘urban naxals’ or now ‘dimaagi naxals’ are demanding or advocating.
It is not for…
— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) August 15, 2026
TMCનો આરોપ- રાષ્ટ્રીય મંચનો ઉપયોગ રાજકીય હુમલા માટે થયો
તૃણમૂલ કોંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ સાંસદ સાકેત ગોખલેએ કહ્યું કે સ્વાતંત્ર્ય દિવસ જેવા રાષ્ટ્રીય મંચનો ઉપયોગ વડાપ્રધાને પોતાના રાજકીય વિરોધીઓ સામે હુમલા માટે કર્યો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે વિદ્યાર્થીઓના આંદોલન, કથિત પેપર લીક અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને ઉઠી રહેલા સવાલોના જવાબ આપવાને બદલે સરકાર આલોચકોને ‘દિમાગી નક્સલ’ જેવા શબ્દોથી નિશાન બનાવી રહી છે. TMCએ ખાસ કરીને યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રત્યે સરકારના વલણ પર સવાલ ઉઠાવ્યા.
Shame that Modi used the occasion of Independence Day to take cheap shots calling his opponents “Dimaagi (Mental) Naxals”.
Instead of apologizing to the youth for using violence & pellet guns on them, Modi is peddling his usual nonsense.
Dump the ego, Mr PM. It’s not helping.
— Saket Gokhale (@SaketGokhale) August 15, 2026
ચિદંબરમનો દાવો- આ ‘એક પક્ષીય વ્યવસ્થા’ તરફનો ખતરો
કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને પૂર્વ કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી પી. ચિદંબરમે ‘દિમાગી નક્સલ’ને ‘અર્બન નક્સલ’, ‘ટુકડે-ટુકડે ગેંગ’ અને ‘રાષ્ટ્રવિરોધી’ જેવા અગાઉના રાજકીય વિશેષણોની કડી ગણાવી. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો સરકાર દરેક અસંમતિને આવા લેબલથી જોવાનું શરૂ કરશે તો વિપક્ષને નબળો પાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ શકે છે અને અંતે દેશ એક પક્ષીય વ્યવસ્થા તથા સરમુખત્યારશાહી તરફ જઈ શકે છે. ચિદંબરમે એવા લોકોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો જેઓ આવા આરોપો બાદ લાંબા સમયથી કેસ વિના જેલમાં હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે.
No government can silence democratic dissent. pic.twitter.com/bMBxGBGKvd
— Congress (@INCIndia) August 15, 2026
શશિ થરૂરે અસંમતિ અને હિંસક બળવા વચ્ચે ફરક કરવાની વાત કરી
કોંગ્રેસ સાંસદ શશિ થરૂરે કહ્યું કે હિંસા અને સશસ્ત્ર બળવા સામે કડક કાર્યવાહી જરૂરી છે, પરંતુ માત્ર અલગ વિચારધારા અથવા સરકારની આલોચના કરનારા લોકોને વ્યાપક રીતે ‘દિમાગી નક્સલ’ ગણાવવું લોકશાહી માટે ખતરનાક બની શકે છે. તેમના મતે આવી ભાષાથી શિક્ષણવિદો, લેખકો, માનવાધિકાર કાર્યકરો અને સરકારના આલોચકો પણ નિશાના પર આવી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે લોકશાહીની તાકાત અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને નાગરિક અધિકારોના રક્ષણમાં રહેલી છે.
સચિન પાયલટનો આરોપ- યુવાનોના સવાલોના જવાબ નથી
કોંગ્રેસ નેતા સચિન પાયલટે કહ્યું કે સરકાર યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓના સવાલોથી અસ્વસ્થ છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, અગાઉ ખેડૂતોના આંદોલનકારીઓને ‘ખાલિસ્તાની’, સરકારના વિરોધીઓને ‘દેશવિરોધી’ અને જાતિ આધારિત જનગણનાની માંગ કરનારાઓને ‘અર્બન નક્સલ’ કહેવામાં આવ્યા હતા. હવે ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. પાયલટે કહ્યું કે યુવાનો રોજગાર, શિક્ષણ અને શાસન અંગે જવાબ માગી રહ્યા છે, પરંતુ સરકાર મુદ્દાઓના જવાબ આપવાને બદલે વિરોધીઓને અલગ-અલગ નામ આપી રહી છે.
CPI અને CPI(M)એ પણ સરકાર પર નિશાન સાધ્યું
CPI મહાસચિવ ડી. રાજાએ કહ્યું કે વડાપ્રધાને સ્વાતંત્ર્ય દિવસ જેવા રાષ્ટ્રીય અવસરનો ઉપયોગ પણ પોતાના આલોચકોને નિશાન બનાવવા માટે કર્યો. તેમણે ‘રાષ્ટ્રવિરોધી’ અને ‘ટુકડે-ટુકડે ગેંગ’ બાદ ‘દિમાગી નક્સલ’ને અસંમતિ દબાવવાનું નવું લેબલ ગણાવ્યું. તેમણે સરકારને સવાલ કર્યો કે વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો શિક્ષણ તથા રોજગાર અંગે જે પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે, તેના જવાબ ક્યારે આપવામાં આવશે. CPI(M) મહાસચિવ એમ.એ. બેબીએ પણ કહ્યું કે આ શબ્દ સરકારની નીતિઓની ટીકા કરનારાઓ અને વિપક્ષને નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ છે.
‘આંદોલનજીવી’થી ‘દિમાગી નક્સલ’ સુધી રાજકીય શબ્દોની ચર્ચા
વડાપ્રધાન મોદી અગાઉ પણ વિરોધ અને આંદોલનોના સંદર્ભમાં કેટલાક વિશિષ્ટ શબ્દોનો ઉપયોગ કરી ચૂક્યા છે. 2021ના ખેડૂત આંદોલન દરમિયાન તેમણે ‘આંદોલનજીવી’ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. એ જ સમયગાળામાં FDIને ‘ફોરેન ડિસ્ટ્રક્ટિવ આઈડિયોલોજી’ તરીકે રજૂ કરીને વિદેશી પ્રભાવ અંગે ચેતવણી આપી હતી. BJPના નેતાઓ તરફથી પણ વિવિધ પ્રસંગોએ ‘અર્બન નક્સલ’, ‘ટુકડે-ટુકડે ગેંગ’ અને ‘રાષ્ટ્રવિરોધી’ જેવા શબ્દો વપરાતા રહ્યા છે.
લોકશાહી અસંમતિ સામે રાજકીય ભાષાનો ઉપયોગ કે રાષ્ટ્રની સુરક્ષાનો મુદ્દો?
આ સમગ્ર વિવાદમાં મૂળ સવાલ એ છે કે સરકાર વિરોધી અસંમતિ અને હિંસક નક્સલવાદ વચ્ચે રેખા ક્યાં દોરવામાં આવે. સરકારના સમર્થકો માટે નક્સલવાદ અને માઓવાદ સામે કડક વલણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મુદ્દો છે, જ્યારે વિપક્ષનો આરોપ છે કે વ્યાપક રાજકીય લેબલનો ઉપયોગ કરીને લોકશાહી અસંમતિને શંકાસ્પદ બનાવવામાં આવી રહી છે. વડાપ્રધાનના ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દપ્રયોગ બાદ આ મુદ્દે રાજકીય ટકરાવ વધુ તીવ્ર બન્યો છે અને સંસદથી લઈને આગામી રાજકીય મંચો સુધી આ અંગેની ચર્ચા ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે.
