Sutrapada Adani Cement Mining Protest: ગીર સોમનાથના સૂત્રાપાડા પંથકમાં અદાણી સિમેન્ટ કંપનીની માઇનિંગ કામગીરી સામે છ ગામના ખેડૂતો અને સ્થાનિક લોકોનો વિરોધ ઉગ્ર બન્યો છે. ધામડેજ, સિંગસર સહિતના ગામોના ખેડૂતો છેલ્લા 15થી 20 દિવસથી કંપની સામે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. ખેડૂતોનો મુખ્ય આક્ષેપ એ છે કે કંપનીની લિગ્નાઈટ અને લાઈમસ્ટોનની ખાણોમાંથી મોટા પ્રમાણમાં ભૂગર્ભ પાણી બહાર કાઢવામાં આવી રહ્યું છે, જેના કારણે આસપાસના વિસ્તારોના કૂવા અને બોરના પાણીના સ્તર પર ગંભીર અસર થવાની ભીતિ છે.
ખાણોમાંથી પાણી કાઢવાના મુદ્દે ખેડૂતોની ચિંતા
ખેડૂતોના જણાવ્યા પ્રમાણે માઇનિંગ માટે ખાણોને વધારે ઊંડાઈ સુધી ખોદવામાં આવે છે અને ત્યાંથી પાણી બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે. સ્થાનિક લોકોનો દાવો છે કે 2010માં પાણીના સ્તરથી આશરે 1 મીટર ઉપર સુધી ખોદકામની મંજૂરી અને અન્ય નિયમો સાથે કામગીરી કરવાની વ્યવસ્થા હતી, પરંતુ સમય જતાં ખોદકામ વધુ ઊંડું થયું. ખેડૂતો એવો પણ સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે માઇનિંગ દરમિયાન જમીનનો નિર્ધારિત હિસ્સો છોડવા સહિતના નિયમોનું યોગ્ય રીતે પાલન થયું કે નહીં?
30 મીટર સુધી ખોદકામથી ખારાશનો ભય
સ્થાનિક ખેડૂતોનું કહેવું છે કે ખાણકામ 30 મીટર સુધી ઊંડું થવાથી જમીનમાં ખારાશ વધવાનો ખતરો ઊભો થઈ શકે છે. સૂત્રાપાડા દરિયાકાંઠા નજીક હોવાથી ખેડૂતોને આશંકા છે કે જો ભૂગર્ભ જળસ્તર સતત નીચે જશે તો દરિયાનું ખારું પાણી જમીનની અંદર ઘૂસી શકે છે. આ સ્થિતિ સર્જાય તો મીઠું અને ફળદ્રુપ પાણી ખારું બનવાની સાથે ખેતીની જમીન પર લાંબા ગાળાની અસર પડી શકે છે.
ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ આ વિસ્તારમાં ભૂગર્ભ જળની સ્થિતિ પણ એકસરખી નથી. ક્યાંક પાણીનું સ્તર ઘટે છે, ક્યાંક ઉપર આવે છે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં ઉનાળામાં પીવાલાયક પાણીની પણ મુશ્કેલી સર્જાય છે. સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે કૂવો જેટલો ઊંડો હોય ત્યાં પાણીમાં ખારાશ વધુ જોવા મળે છે, જ્યારે ઉપરના સ્તરનું પાણી તુલનાત્મક રીતે મીઠું હોય છે.
ધામડેજથી સિંગસર સુધી ખારાશનો ભય
સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા પ્રમાણે ખારા પાણીના પ્રવાહની અસર ધામડેજ, કણજોદર, ખવરડી અને સિંગસર જેવા વિસ્તારોમાં જોવા મળવાની આશંકા છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વરસાદી સિઝનમાં ભૂગર્ભ જળના દબાણમાં ફેરફાર થવાથી ખારા પાણીના પ્રવાહનો પ્રભાવ આસપાસના વિસ્તારો સુધી પહોંચી શકે છે. જો આ અસર સમયસર સમજાય નહીં તો પછી નુકસાન થયા બાદ તેને અટકાવવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
ખેતી અને પશુપાલન પર અસરની ચિંતા
સૂત્રાપાડા પંથકના ખેડૂતો મગફળી, કપાસ અને નાળિયેર જેવા પાકો પર નિર્ભર છે. ખેડૂતોનો દાવો છે કે પાણીની અછત અને જમીનમાં ખારાશ વધશે તો આ પાકોના ઉત્પાદનને મોટો ફટકો પડી શકે છે. ખેતી પર અસર થશે તો માત્ર ખેડૂતોની આવક નહીં, પરંતુ પશુપાલન સાથે જોડાયેલા પરિવારોને પણ મુશ્કેલી પડી શકે છે.
સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા પ્રમાણે ઘણા પરિવારો ખેતી ઉપરાંત પશુપાલન અને દૂધના વ્યવસાય પર નિર્ભર છે. જો ખેતીની જમીનને પૂરતું પાણી નહીં મળે તો પશુઓ માટે લીલો ચારો મેળવવામાં પણ મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. પરિણામે સમગ્ર ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર પર તેની અસર પડવાની ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
સરકાર સામે ખેડૂતોના સીધા સવાલ
ખેડૂતોનો સવાલ છે કે એક તરફ સરકાર દરિયાના ખારા પાણીને રોકવા માટે કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કરીને કેનાલો અને અન્ય યોજનાઓ પર કામ કરે છે, તો બીજી તરફ કંપનીની માઇનિંગ કામગીરીથી ભૂગર્ભ જળ અને ખારાશ અંગેની ચિંતા ઊભી થઈ રહી હોય તો સરકાર તેની સ્વતંત્ર તપાસ કેમ નથી કરાવતી?
સ્થાનિક લોકો દ્વારા આશરે 300થી 400 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે કેનાલ સંબંધિત કામગીરીની પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે. ત્યારે સરકાર પાસે સવાલ છે કે ભૂગર્ભ જળસ્તર, પાણીની ગુણવત્તા અને ખારાશ અંગે કોઈ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે કે નહીં? જો અભ્યાસ થયો હોય તો તેના પરિણામો જાહેર કેમ કરવામાં આવતા નથી?
આગામી પેઢીના પાણીનો પ્રશ્ન
ખેડૂતોનું કહેવું છે કે આ મુદ્દો માત્ર આજની ખેતી પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ આવનારી પેઢીઓના પાણી અને જમીન સાથે જોડાયેલો છે. તેમના મતે જો અત્યારે જ ભૂગર્ભ જળના સ્તર અને ખારાશ અંગે પગલાં નહીં લેવાય તો ભવિષ્યમાં ખેતી, પીવાનું પાણી અને પશુપાલન ત્રણેય ક્ષેત્રો ગંભીર રીતે અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.
હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે સરકાર ખેડૂતોની આ ચિંતાઓને ધ્યાનમાં લઈને અદાણી સિમેન્ટની માઇનિંગ કામગીરીથી ભૂગર્ભ જળ પર થતી અસરનું નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન કરાવશે કે નહીં? પાણી કાઢવાની મંજૂરી, ખોદકામની ઊંડાઈ અને પર્યાવરણીય નિયમોના પાલનની તપાસ થશે કે નહીં? અને જો ખેડૂતોના આક્ષેપોમાં તથ્ય સામે આવે તો તેમના પાણી, જમીન અને ખેતીના હિતોના રક્ષણ માટે સરકાર કયા પગલાં લેશે?
