Gujarat 50 lakh houses promise: વર્ષ ૨૦૧૨ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી રાજ્યના ઈતિહાસમાં અત્યંત મહત્વની સાબિત થઈ હતી. આ એ જ ચૂંટણી હતી જેણે નરેન્દ્ર મોદીને રાષ્ટ્રીય ફલક પર વડાપ્રધાન પદના મજબૂત દાવેદાર તરીકે પ્રોજેક્ટ કર્યા હતા. તે સમયે તમામ રાજકીય પક્ષોએ મતદારોને આકર્ષવા માટે અનેક વચનો આપ્યા હતા, પરંતુ ભારતીય જનતા પાર્ટી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલો ‘સંકલ્પ પત્ર’ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો હતો. નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના સર્વાંગી વિકાસ માટે ‘શિલાલેખ’ સમાન ૭૫ મહત્વના વચનો જનતા સમક્ષ મૂક્યા હતા, જેમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય અને આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
૫૦ લાખ મકાનોનું મહત્વકાંક્ષી વચન અને ‘ગૃહ સમૃદ્ધિ યોજના’
ભાજપના ૨૦૧૨ના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં સૌથી મોટું અને આકર્ષક વચન ૫૦ લાખ કુટુંબોને ઘરનું ઘર આપવાનું હતું. આ યોજનાને ‘મુખ્યમંત્રી ગૃહ સમૃદ્ધિ યોજના’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. જેમાં પાંચ વર્ષના સમયગાળામાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ૨૮ લાખ અને શહેરી વિસ્તારોમાં ૨૨ લાખ મકાનો બાંધવાની ખાતરી આપવામાં આવી હતી. આ યોજના માટે અંદાજે ૩૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની ફાળવણી કરવાની જાહેરાત કરાઈ હતી. મોદીજીએ તે સમયે આ વચનને ‘શિલાલેખ’ પર લખાયેલા અક્ષરો સમાન ગણાવ્યું હતું, જેનો અર્થ એ હતો કે આ વચન ગમે તે ભોગે પૂરું કરવામાં આવશે.
કોંગ્રેસની યોજનાનો જવાબ અને રાજકીય સ્પર્ધા
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે ૨૦૧૨માં ભાજપે આટલું મોટું વચન આપવું પડ્યું કારણ કે તે સમયે વિરોધ પક્ષ કોંગ્રેસે ‘ઘરનું ઘર’ યોજના જાહેર કરી હતી. કોંગ્રેસની આ યોજનાને જનતાનો એટલો બધો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો કે ભાજપને લાગ્યું કે જો તેઓ કોઈ મોટું વચન નહીં આપે તો સત્તા ગુમાવવી પડી શકે છે. પરિણામે, નરેન્દ્ર મોદીએ કોંગ્રેસ કરતા પણ મોટા પાયે મકાનો આપવાનું વચન આપ્યું. આ જાહેરાત અખબારોની હેડલાઈન બની હતી કે “હવે મોદી આપશે ૫૦ લાખ ઘર”.
ટેકનિકલ પડકારો અને વાસ્તવિકતાનું વિશ્લેષણ
જો આપણે ગાણિતિક અને ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ આ વચનને તપાસીએ તો તે અત્યંત જટિલ જણાતું હતું. પાંચ વર્ષમાં ૫૦ લાખ મકાન બનાવવા એટલે કે દર વર્ષે ૧૦ લાખ અને રોજના અંદાજે ૨,૭૫૦ મકાનો બાંધવા પડે. તે સમયે ગુજરાતમાં ખાનગી બિલ્ડરો અને ઉદ્યોગકારો મળીને પણ માંડ વર્ષના ૫ લાખ મકાનો બનાવી શકતા હતા. આટલા મોટા પાયે બાંધકામ માટે જે સિમેન્ટ, રેતી, લોખંડ અને ઈંટોની જરૂરિયાત હતી, તેનું ઉત્પાદન પણ તે સમયે રાજ્યમાં પૂરતું નહોતું. એક મકાન પાછળ સરકાર ૬૬,૦૦૦ રૂપિયા જેવી નજીવી રકમ ખર્ચવાની વાત કરતી હતી, જ્યારે વાસ્તવિક ખર્ચ ઘણો વધારે હતો.
યોજનાની નિષ્ફળતા અને અધૂરા સપના
ચૂંટણીના ૧૪ વર્ષ બાદ જ્યારે આપણે પાછળ ફરીને જોઈએ છીએ, ત્યારે આ ૫૦ લાખ મકાનોનું લક્ષ્ય ક્યાંય પૂરું થતું દેખાતું નથી. જે મકાનો અપાયા છે, તેમાંથી મોટાભાગના મકાનો મફતમાં નહીં પણ લોકો પાસેથી પૈસા લઈને આપવામાં આવ્યા છે. મળતી માહિતી મુજબ, આટલા વર્ષો પછી પણ કુલ મકાનોની સંખ્યા માંડ ૧૦ લાખની આસપાસ પહોંચી શકી છે. ૨૦૧૨માં લીધેલા શપથ અને આપેલા મોટા વચનો સામે વાસ્તવિક કામગીરીમાં મોટી ખાઈ જોવા મળે છે. મોદી સાહેબનું વડાપ્રધાન બનવાનું સપનું તો સાકાર થયું, પરંતુ હજારો ગરીબ પરિવારોના મફત ઘરના સપના ચકનાચૂર થઈ ગયા.
લોકશાહીમાં વચનોની ગરિમા અને પ્રશ્નો
રાજકીય પક્ષો ચૂંટણી જીતવા માટે ઘણીવાર અશક્ય લાગતા વચનો આપી દેતા હોય છે. ૨૦૧૨માં ગુજરાતની જનતાએ જે ભરોસો મૂક્યો હતો, તેની સામે શું તેમને ન્યાય મળ્યો? નરેન્દ્ર મોદીએ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા ત્યારે બંધારણ પ્રત્યે સાચી શ્રદ્ધા અને નિષ્ઠા રાખવાના સોગંધ લીધા હતા. પરંતુ જ્યારે ચૂંટણી વચનો માત્ર મતો મેળવવાનું સાધન બની જાય છે, ત્યારે લોકશાહીની ગરિમા ખરડાય છે. અખબારોએ તે સમયે સવાલો પૂછ્યા હતા, પરંતુ આજે બદલાયેલા માહોલમાં આવા તીખા પ્રશ્નો પૂછવાનું સાહસ ઓછું જોવા મળે છે.
જનતાએ જાગૃત બનવાની જરૂર
આ કિસ્સો આપણને શીખવે છે કે ચૂંટણી સમયે અપાતા આંકડાકીય વચનો પાછળની સત્યતા તપાસવી જોઈએ. કોઈ પણ સરકાર માટે ટૂંકા ગાળામાં ૫૦ લાખ મકાનો બનાવવા લગભગ અશક્ય હતા. રાજકીય પક્ષો મત મેળવવા માટે ‘થપ્પડનો જવાબ એક મતથી’ જેવી ભાવનાત્મક વાતો કરીને કામ કરી લે છે, પરંતુ જ્યારે જમીની સ્તરે વચનો નિભાવવાની વાત આવે છે ત્યારે પરિણામો શૂન્ય દેખાય છે. ગુજરાતના વિકાસ મોડલની વાતો વચ્ચે આ અધૂરું વચન આજે પણ એક મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન બનીને ઉભું છે.
આ પણ વાંચો:
